Çocuğunuz isteklerinize sık sık "hayır" diyor, çabuk öfkeleniyor ve kurallar konusunda sizinle sürekli tartışıyor olabilir. Her çocuk zaman zaman sınırları zorlar ve bunun bir kısmı sağlıklı gelişimin parçasıdır (CDC, 2026). Davranışlar yaşıtlarına göre çok daha sık görülüyor ve evde, okulda ya da arkadaşlıklarda ciddi sorunlara yol açıyorsa durum farklıdır (CDC, 2026).
Aşağıda karşıt gelme bozukluğunun ne olduğunu, belirtilerini, olağan inatlaşmadan farkını ve hangi desteğin öne çıktığını kaynaklarıyla anlatıyoruz. Yazı tanı koymaz. Tanı ve tedavi kararları hekime aittir.
Kısaca
- Resmî Türkçe adı karşıt olma karşı gelme bozukluğudur (KOKGB). Halk arasında "karşıt gelme bozukluğu" denir.
- Belirtiler üç grupta toplanır: öfkeli/kolay kızan duygudurum, tartışmacı/karşı gelen davranış ve kin besleme. Tanı için 8 belirtiden en az 4'ünün en az 6 ay sürmesi gerekir (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021).
- Genellikle 8 yaşından önce başlar (CDC, 2026). Çocukların çoğunda daha ağır bir tablo olan davranım bozukluğu gelişmez (Cleveland Clinic, 2026).
- Birinci basamak destek ebeveyn eğitimidir. KOKGB'ye özgü bir ilaç tedavisi yoktur (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021).
Karşıt gelme bozukluğu nedir?
Karşıt gelme bozukluğu, süregiden öfke, kolay kızma ve kurallara ya da otorite figürlerine direnme örüntüsüdür (Cleveland Clinic, 2026). CDC, çocuğun sürekli sorun çıkarmasının evde, okulda ya da yaşıtlarıyla ciddi sorunlara yol açtığı durumlardan söz eder (CDC, 2026).
Türkçe kaynak tanımı şöyle yapar: "Karşıt olma karşı gelme bozukluğu (KOKGB) çocuğun otorite figürleriyle ilişkisinin ve kurallara uyumunun bozuk olması durumudur" (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021). Otorite figürü, çocuğa kural koyan ya da ondan bir şey isteyen kişidir. Aynı kaynağa göre anne babalar bu durumu gündelik hayatta "söz dinlememe" bozukluğu olarak tanımlar.
KOKGB olan çocuklar, karşı gelen davranışlarını başkalarına verilmiş haklı ve uygun tepkiler olarak görür (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021). Ancak davranım bozukluğu olan çocuklardan farklı olarak başkalarının temel haklarını çiğnemezler (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021).
KOKGB, karşıt gelme ve karşı gelme bozukluğu aynı şey mi?
Evet, üç ifade de aynı tabloyu anlatır. Psikiyatride kullanılan tanı el kitabı DSM-5'in resmî Türkçe çevirisindeki ad "karşıt olma karşı gelme bozukluğu"dur (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021). Gündelik dilde ise "karşıt gelme bozukluğu" ya da "karşı gelme bozukluğu" denir. İngilizce karşılığı "oppositional defiant disorder" (ODD) şeklindedir.
KOKGB ile karıştırılabilen, daha ağır bir tablo olan davranım bozukluğunu davranış bozukluğu nedir yazımızda anlatıyoruz.
Karşıt gelme bozukluğunun belirtileri nelerdir?
DSM-5, KOKGB'nin 8 belirtisini üç grupta toplar (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021; Ogundele, 2018). Gruplar duygudurum, davranış ve kin beslemedir (AAFP, 2016). Tablodaki ifadeler resmî Türkçe çeviriden kısaltılarak alınmıştır.
| Belirti grubu | No | Belirti |
|---|---|---|
| Öfkeli/kolay kızan duygudurum | 1 | Sık sık tepesi atar. |
| 2 | Sık sık alınganlık gösterir ya da kolaylıkla kızar. | |
| 3 | Sık sık öfkeli, kırgın, içerlemiş, güceniktir. | |
| Tartışmacı/karşı gelen davranış | 4 | Buyurma, yaptırma ya da yasak etme gücü olan kişilerle sık sık tartışmaya girer. |
| 5 | İsteklere ve kurallara sıklıkla uymaz ya da bunlara etkin bir biçimde karşı gelir. | |
| 6 | Sık sık, bile bile başkalarını kızdırır. | |
| 7 | Kendi yanlışlarından ötürü sıklıkla başkalarını suçlar. | |
| Kin besleme | 8 | Son altı ay içinde en az iki kez düşmanlık gütmüş ya da kin beslemiştir. |
Belirtiler genellikle çocuğun iyi tanıdığı kişilere ve rahat hissettiği ortamlara yöneliktir (CDC, 2026; SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021). Türkçe kaynağa göre KOKGB olan çocuklar öfkelerini bağırıp çağırma gibi sözel tepkilerle sınırlı tutar; öfkelerini saldırganlığa ya da fiziksel şiddete vardırmaz.
Tanı için hangi koşullar aranır?
Tanı için tek bir öfke nöbeti yeterli değildir. Sayı, süre, sıklık ve günlük yaşama etkisi birlikte değerlendirilir. Ölçütleri değerlendirmek ve tanı koymak genellikle çocuk ve ergen ruh sağlığı alanındaki hekimlerin işidir.
En az 4 belirti, en az 6 ay
Tablodaki 8 belirtiden en az 4'ünün, en az 6 ay süren bir örüntü içinde görülmesi gerekir (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021; MSD Manual, 2025). Belirtiler herhangi bir gruptan olabilir. Örüntü, kardeşi olmayan en az bir kişiyle etkileşimde de ortaya çıkmalıdır (Ogundele, 2018). Yalnızca kardeşler arasındaki çekişme bu ölçütü karşılamaz.
Yaşa göre sıklık
DSM-5'in Türkçe çevirisi, olağan bir davranışı belirtiden ayırmak için davranışın sürekliliğine ve sıklığına bakılmasını ister (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021). Ölçüt yaşa göre değişir:
- 5 yaşın altında: Davranış en az altı ay süreyle, çoğu gün ortaya çıkmış olmalıdır.
- 5 yaş ve üzerinde: Davranış en az altı ay süreyle, en az haftada bir kez ortaya çıkmış olmalıdır.
Kin besleme belirtisi bu kuralın dışındadır; onun için "son altı ayda en az iki kez" ölçütü geçerlidir. Yani 5 yaşından küçük bir çocukta, çoğu gün görülmeyen bir davranış belirti olarak sayılmaz.
Günlük yaşamı etkilemesi
Davranışlar çocukta ya da yakın çevresinde (ailesi, yaşıtları) sıkıntı yaratmalı ya da okul ve toplumsal yaşamını olumsuz etkilemelidir (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021; CDC, 2026). Davranışlar yalnızca psikoz, depresyon ya da bipolar bozukluk sırasında görülmemelidir. Ayrıca İngilizcede "disruptive mood dysregulation disorder" denen başka bir duygudurum tablosunun ölçütleri karşılanmamalıdır.
Türkçe kaynağa göre değerlendirmede anne baba ve öğretmen gibi birden çok kişiden bilgi alınır ve klinik görüşme yapılır (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021).
Ağırlık düzeyleri nelerdir?
Ağırlık, belirtilerin kaç ortamda görüldüğüne göre belirlenir (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021; EPUT NHS, 2025). Ortam; ev, okul ya da yaşıtlarla birlikte olunan yerler gibi alanları anlatır.
- Hafif (resmî çeviride "ağır olmayan"): Belirtiler yalnızca tek bir ortamla sınırlıdır, örneğin yalnızca evde.
- Orta: Bazı belirtiler en az iki ortamda görülür.
- Ağır: Bazı belirtiler üç ya da daha fazla ortamda görülür.
Olağan inatlaşmadan farkı nedir?
Fark; sıklık, yoğunluk, süre ve günlük yaşama etkidedir. Karşı gelme davranışları özellikle okul öncesi dönemde ve ergenlikte gelişimin olağan bir parçası olabilir (CHOP, 2026; AAFP, 2016). KOKGB'de ise davranışlar yaşa göre beklenenden daha sık, daha yoğun ve daha uzun sürer (CHOP, 2026).
| Özellik | Gelişime özgü karşı gelme | KOKGB |
|---|---|---|
| Sıklık | Yaşıtlarına benzer | Yaşıtlarından daha sık (CDC, 2026) |
| Yoğunluk | Benzer gelişimdeki çocuklarla aynı şiddette | Yaşa göre beklenenden yoğun |
| Süre | Daha kısa süreli | En az 6 ay süren bir örüntü |
| Günlük yaşama etki | Tek başına KOKGB anlamına gelmez (CDC, 2026) | Ev, okul ya da arkadaşlıklarda sorun yaratır |
"Gelişime özgü" sütunundaki süre ve şiddet bilgileri Türkçe kaynağa dayanır (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021). Aynı kaynak, okul öncesi dönemde KOKGB'yi olağan davranıştan ayırmanın güç olabileceğini belirtir. Karşı gelme yalnızca stresli bir yaşam olayından sonra başladıysa KOKGB yerine uyum bozukluğu düşünülür.
Karşıt gelme bozukluğu ne kadar yaygın?
Kaynaklar farklı oranlar verir; rakamları tek bir sayıya indirgemek yanıltıcı olur:
- Yaklaşık %3,3: Birçok kültürü kapsayan sistematik bir derlemenin bulgusudur (AAFP, 2016). Türkçe kaynak da dünya ortalamasını %3,3 olarak verir ve Türkiye'deki kapsamlı çalışmaların sonuçlarının buna benzediğini belirtir (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021).
- %3-5: MSD el kitabı, çocuk ve ergenlerde yaygınlığı bu aralıkta verir (MSD Manual, 2025).
- %1-16: CHOP, okul çağındaki nüfusta bildirilen aralığı böyle verir; gerçek oranın daha çok %3-5 civarında olduğunu ekler (CHOP, 2026).
- %2-16: Türkçe kaynak, çocuklardaki sıklık aralığını böyle aktarır (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021).
KOKGB'nin erkeklerde kızlardan daha sık görüldüğü düşünülmektedir (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021; CHOP, 2026).
Karşıt gelme bozukluğu kaç yaşında başlar?
CDC'ye göre KOKGB genellikle 8 yaşından önce, en geç 12 yaş civarında başlar (CDC, 2026). Cleveland Clinic ve bir NHS kurumunun aile broşürü, belirtilerin genellikle okul öncesi yıllarda başladığını belirtir (Cleveland Clinic, 2026; EPUT NHS, 2025).
Daha geç başlangıç da mümkündür. NHS broşürüne göre KOKGB bazen daha sonra gelişebilir, ama neredeyse her zaman erken ergenlik yıllarından önce (EPUT NHS, 2025). AAFP ise tablonun genellikle okul öncesinin sonunda ya da ilkokulun başında görüldüğünü, ergenlikte de başlayabileceğini yazar (AAFP, 2016).
Karşıt gelme bozukluğu davranım bozukluğuna dönüşür mü?
Çoğu çocukta dönüşmez. KOKGB olan bazı çocuklarda daha ağır bir tablo olan davranım bozukluğu gelişebilir, ancak çoğunda gelişmez (Cleveland Clinic, 2026). Davranım bozukluğunda, KOKGB'den farklı olarak başkalarının hakları çiğnenir (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021).
Türkçe kaynağa göre KOKGB tanısı alan çocukların yaklaşık dörtte biri birkaç yıl sonra tanı ölçütlerini karşılamaz hale gelir (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021). Ölçütleri karşılamaya devam edenlerde tablo aynı kalabilir ya da zamanla davranım bozukluğu gelişebilir. İki durumu ayıran temel nokta, KOKGB'de tepkinin sözel düzeyde kalmasıdır.
Eski çalışmalar davranım bozukluğunu KOKGB'nin yaşla ilerleyen, daha ağır bir biçimi olarak görüyordu. Daha yeni kanıtlar ise ikisinin ayrı bozukluklar olduğunu düşündürüyor (AAFP, 2016). 2008 tarihli daha eski bir tahmin, KOKGB olan çocukların yaklaşık üçte birinde sonradan davranım bozukluğu geliştiğini bildirir (AAFP, 2008). Güncel kaynaklar daha temkinli bir dil kullanır.
Karşıt gelme bozukluğu DEHB ile birlikte görülür mü?
Evet, sık görülür. DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu), KOKGB'ye en sık eşlik eden durumlardan biridir (AAFP, 2016). KOKGB olan çocukların %14-40'ında DEHB de bulunur (AAFP, 2016).
Ters yönden bakıldığında, bir NHS kurumu KOKGB'nin DEHB olan çocuk ve gençlerin %50'ye varan bir kısmında görüldüğünü belirtir (EPUT NHS, 2025). Daha eski bir kaynak bu oranı yaklaşık %40 olarak verir (AAFP, 2008). NHS broşürü davranım bozukluğu, depresyon, kaygı, öğrenme ve iletişim bozukluklarını da eşlik edebilen durumlar arasında sayar.
İki durum birbirinin aynısı değildir. Türkçe kaynağa göre DEHB'nin hareketlilik ve dürtüsellik belirtileri, KOKGB'nin kendine özgü belirtilerinden ayrılmalıdır (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021). Ayrıntılar için DEHB ile davranış bozukluğu farkı yazımızı okuyabilir, DEHB çocuk terapisi sayfamıza göz atabilirsiniz.
Karşıt gelme bozukluğunda nasıl destek olunur?
En güçlü kanıta sahip yaklaşım, ebeveynlere yönelik davranış terapisi eğitimidir (CDC, 2026). Literatürde "ebeveyn yönetimi eğitimi" ya da "davranışçı ebeveyn eğitimi" adlarıyla da geçer (CHOP, 2026). AAFP, davranışçı ebeveyn müdahalelerini özellikle küçük çocuklarda birinci basamak yaklaşım olarak tanımlar (AAFP, 2016). Cleveland Clinic de ebeveyn yönetimi eğitimini ana tedavi olarak görür (Cleveland Clinic, 2026).
Ebeveyn eğitiminde neler öğrenilir?
Türkçe kaynağa göre ebeveyn eğitimi, çocukla sağlıklı iletişim kurmanın inceliklerini içerir (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021). Uygun davranışların nasıl destekleneceğini ve sorunlu davranışların nasıl kontrol edileceğini öğretir. CDC'ye göre terapist, ebeveynin anne baba-çocuk ilişkisini güçlendirmenin etkili yollarını öğrenmesine yardım eder (CDC, 2026).
Başka hangi yaklaşımlar var?
Çocukla yapılan bireysel davranışçı terapilerin ve tüm aileyi kapsayan aile terapilerinin de belirtileri azaltmada etkili olduğu belirtilir (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021). NHS broşürü, anne babaların grup temelli ebeveynlik programlarından ek beceriler öğrenebileceğini yazar (EPUT NHS, 2025). Yaklaşımları ayrıntılı olarak müdahale yöntemleri yazımızda anlatıyoruz.
CDC, KOKGB ve davranım bozukluğunda tedaviye erken başlamanın önemli olduğunu vurgular (CDC, 2026). KOKGB'ye özgü bir ilaç tedavisi yoktur (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021). Tedavi kararı hekime aittir.
Sık sorulan sorular
Karşıt gelme bozukluğu geçer mi?
Bazı çocuklarda belirtiler zamanla azalır. Türkçe kaynağa göre KOKGB tanısı alan çocukların yaklaşık dörtte biri birkaç yıl sonra tanı ölçütlerini karşılamaz (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021). Diğerlerinde tablo sürebilir. Çocukların çoğunda davranım bozukluğu gelişmez (Cleveland Clinic, 2026).
Çocuğum muayenede sakin davrandı; yine de KOKGB olabilir mi?
Olabilir. Belirtiler genellikle çocuğun tanıdığı, rahat hissettiği ortamlarda ve yakın çevresine yönelik ortaya çıkar. Türkçe kaynağa göre bu nedenle çocuk klinikte olduğundan daha az belirti gösterebilir (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021). Değerlendirmede genellikle anne baba ve öğretmenden de bilgi alınır.
Karşıt gelme bozukluğunun ilacı var mı?
KOKGB'ye özgü bir ilaç tedavisi yoktur (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021). Tedavi kararı hekime aittir. Kanıtı en güçlü yaklaşım ebeveynlere yönelik davranış terapisi eğitimidir (CDC, 2026).
Sonuç
Karşıt gelme bozukluğu, resmî adıyla karşıt olma karşı gelme bozukluğu, sıradan inatlaşmadan farklıdır. Öfkeli duygudurum, tartışmacı davranış ve kin beslemeyle giden, en az 6 ay süren bir örüntüyü anlatır. Davranışın sıklığı yaşa göre değerlendirilir ve günlük yaşamı etkilemesi gerekir.
Tablo çoğunlukla okul öncesi ya da ilkokul yıllarında başlar ve DEHB ile sık birlikte görülür. Çocukların çoğunda davranım bozukluğu gelişmez. Destekte öne çıkan yaklaşım ebeveyn eğitimidir ve tedaviye erken başlamak önemlidir (CDC, 2026).
Merkezimizde tanı koymuyoruz; sizi dinliyor ve doğru adıma yönlendirmeye çalışıyoruz. Çocuğunuzun davranışları konusunda endişeniz varsa beklemeden ücretsiz ön değerlendirme için bizimle görüşebilirsiniz.
Yazı hakkında
Bu yazı Atasancak Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi editör ekibi tarafından hazırlanmış ve Klinik Psikolog Ersin Sancak tarafından incelenmiştir. Ersin Sancak, 2002'den beri İzmir'de hizmet veren merkezimizin kurum müdürüdür (DoktorTakvimi profili). Kurumumuz ve ekibimiz hakkında bilgiye Kurumsal sayfasından ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
- Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hamidiye Tıp Fakültesi (Adak İ.). "Öğrenci Ders Notları: Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı, Karşıt Olma Karşı Gelme Bozukluğu." 2021. https://sbu.edu.tr/FileFolder/Dosyalar/226a44f5/2023_9/cocuk-ve-ergen-ruh-sagligi-fe79a20f.pdf
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). "About Behavior or Conduct Problems in Children." 15 Mayıs 2026. https://www.cdc.gov/children-mental-health/about/about-behavior-or-conduct-problems-in-children.html
- Cleveland Clinic. "Oppositional Defiant Disorder (ODD)." 10 Haziran 2026. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/9905-oppositional-defiant-disorder
- MSD Manual Professional Version (Elia J.). "Oppositional Defiant Disorder (ODD)." Ekim 2025. https://www.msdmanuals.com/professional/pediatrics/mental-disorders-in-children-and-adolescents/oppositional-defiant-disorder-odd
- World Journal of Clinical Pediatrics (Ogundele M. O.). "Behavioural and emotional disorders in childhood: A brief overview for paediatricians." 8 Şubat 2018. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5803568/
- American Family Physician (Riley M., Ahmed S., Locke A.). "Common Questions About Oppositional Defiant Disorder." 1 Nisan 2016. https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2016/0401/p586.html
- American Family Physician (Hamilton S. S., Armando J.). "Oppositional Defiant Disorder." 1 Ekim 2008. https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2008/1001/p861.html
- Essex Partnership University NHS Foundation Trust (EPUT). "Oppositional Defiant Disorder (ODD): information leaflet for parents." Mayıs 2025. https://www.eput.nhs.uk/wp-content/uploads/2025/05/odd-information-leaflet-for-parents.pdf
- Children's Hospital of Philadelphia (CHOP). "Oppositional Defiant Disorder." 21 Ekim 2026. https://www.chop.edu/conditions-diseases/oppositional-defiant-disorder
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.

