Çocuğunuz sınıfta yerinde duramıyor, sözünüzü kesiyor ya da kurallara uymakta zorlanıyor olabilir. Öğretmenden "davranış bozukluğu" ifadesini duyduğunuzda bunun DEHB ile aynı şey olup olmadığını merak etmeniz çok doğal. İki durum dışarıdan benzer görünebilir, ancak tanı ölçütleri onları farklı davranış türleriyle tanımlar.
Aşağıda iki durumun tanımlarını, aralarındaki temel farkı, birlikte görülme sıklığını ve uzmanların ayrımı nasıl yaptığını kaynaklarıyla anlatıyoruz. Yazı tanı koymaz. Çocuğunuzla ilgili değerlendirme, bir uzmanın yüz yüze yapacağı kapsamlı bir sürecin işidir.
Kısaca
- DEHB (dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu), dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik ve dürtüsellikle seyreden nörogelişimsel bir bozukluktur.
- Davranım bozukluğu, başkalarının temel haklarını ve yaşa uygun kuralları sürekli ve tekrarlayan biçimde çiğneyen bir davranış örüntüsüdür.
- Ayrımı belirleyen şey davranışın türü ve sürekliliğidir. DEHB'nin dürtüsel davranışları, rahatsız edici olsa da tek başına davranım bozukluğu sayılmaz.
- İki durum sık birlikte görülür. DEHB'li çocukların yaklaşık üçte birinde karşıt gelme bozukluğu, dörtte birine kadarında davranım bozukluğu eşlik eder (AAP, 2025).
- MOXO gibi dikkat testleri tek başına tanı koymaz. Kapsamlı bir değerlendirmenin yardımcı parçası olarak kullanılır.
DEHB nedir?
DEHB, çocukluk çağının en yaygın nörogelişimsel bozukluklarından biridir (CDC, 2026). Nörogelişimsel, beynin büyüme ve gelişme biçimiyle ilgili anlamına gelir. Belirtiler üç alanda toplanır (NIMH, 2026):
- Dikkat eksikliği: Dikkatini vermekte, görevde kalmakta ya da düzenli olmakta zorlanmak.
- Hiperaktivite (aşırı hareketlilik): Uygun olmayan zamanlarda bile sık hareket etmek, huzursuz hissetmek, çok konuşmak.
- Dürtüsellik: Söz kesmek, başkalarının işine karışmak, sırasını beklemekte zorlanmak.
Türkçe tıp kaynaklarına göre bu belirtiler, benzer gelişim düzeyindeki çocuklara kıyasla daha sık, sürekli ya da şiddetli yaşanır (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021). Tanı için belirtilerin en az iki ortamda (ev, okul gibi) görülmesi gerekir. Ayrıca belirtiler işlevselliği bozmalı, en az 6 aydır sürmeli ve bazıları 12 yaşından önce başlamış olmalıdır.
DEHB'de çocuğa yönelik destek seçenekleri için DEHB terapi sayfamıza göz atabilirsiniz.
Davranım bozukluğu nedir?
Davranım bozukluğu, başkalarının temel haklarının ve yaşa uygun toplumsal norm ve kuralların sürekli ve tekrarlayan biçimde çiğnenmesidir (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021). Tıbbi kaynaklarda ve DSM-5'in Türkçe çevirisinde "davranım bozukluğu" terimi geçer. Günlük dilde ise çoğunlukla "davranış bozukluğu" denir.
CDC'ye göre bu tanı, çocuk başkalarına karşı süregiden bir saldırganlık örüntüsü gösterdiğinde konur. Örüntüye evde, okulda ve akranlarla ciddi kural ve norm ihlalleri de eşlik eder (CDC, 2026). CDC'nin örnekleri arasında başkalarının eşyasına bilerek zarar vermek de yer alır.
Tanı klinik ölçütlere dayanır. Ölçütler, son 12 ay içinde tanımlanan davranışlardan en az üçünün görülmesini ister (MSD Manual, 2026). Konuyu daha ayrıntılı ele aldığımız davranış bozukluğu nedir yazısını da okuyabilirsiniz.
DEHB ile davranım bozukluğu arasındaki temel fark nedir?
Temel fark davranışın türünde ve örüntüsündedir. Davranım bozukluğunda başkalarının haklarını ve yaşa uygun temel kuralları sürekli çiğneyen bir örüntü vardır. DEHB'nin dürtüsel davranışları ise tek başına bu tanımı karşılamaz.
Türkçe tıp fakültesi ders notları bunu açıkça ifade eder: DEHB'li çocuklar sıklıkla rahatsız edici hiperaktif ve dürtüsel davranışlar gösterir. Ancak bu davranışlar yaşa uygun toplumsal değerleri ya da kuralları çiğnemez, dolayısıyla davranım bozukluğu tanısı konamaz (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021).
Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) de benzer bir noktaya dikkat çeker. Karşıt gelme bozukluğu ya da davranım bozukluğu olan çocukları DEHB'li çocuklardan en çok ayıran şey karşı gelen ve direnen davranışlardır. Davranım bozukluğunda buna saldırgan davranışlar eklenir (AAP, 2025).
"Bilerek mi yapıyor?" sorusu neden yeterli değil?
Ailelerin sık duyduğu bir kısa açıklama şudur: "DEHB'de davranış kasıtsızdır, davranış bozukluğunda çocuk bilerek yapar." Yönü kısmen doğru olsa da incelediğimiz kaynaklar farkı niyet üzerinden tanımlamaz. Ölçütler davranışın türüne ve sürekliliğine bakar.
Bazı ölçüt maddeleri gerçekten bilinçli davranışları anlatır. AAP, davranım bozukluğu için mala bilerek zarar vermeyi örnek verir (AAP, 2025). Öte yandan aynı kaynak, DEHB ile birlikte davranım bozukluğu olan çocukların muhtemelen yalnızca DEHB'li çocuklardan daha dürtüsel olmadığını belirtir.
Durumu karıştıran bir başka nokta da DEHB'nin hiperaktivite-dürtüsellik boyutudur. Araştırmacılar bu boyutun karşıt gelme ve davranım sorunlarıyla örtüşme eğiliminde olduğunu yazar (Frick ve Nigg, 2012). AAP de öğretmenlerin ya da diğer yetişkinlerin saldırgan davranışı DEHB dürtüselliği sanabileceğini belirtir.
Daha güvenli bir özet şöyle olabilir: DEHB'de kural dışı görünen davranışlar çoğunlukla dikkat güçlüğü ve dürtüsellikle ilişkilidir; çocuk genellikle düşünmeden hareket eder. Davranım bozukluğunda ise başkalarının haklarını ve temel kuralları sürekli çiğneyen bir örüntü vardır. İki durum birlikte de görülebildiği için ayrım uzman değerlendirmesi gerektirir.
Karşılaştırma tablosu
| DEHB | Davranım bozukluğu | |
|---|---|---|
| Temel tanım | Dikkat eksikliği ve/veya hiperaktivite-dürtüsellikle seyreden nörogelişimsel bozukluk | Başkalarının temel haklarını ve yaşa uygun kuralları sürekli ve tekrarlayan biçimde çiğneme |
| Tipik örnekler | Görevde kalmakta zorlanma, yerinde duramama, söz kesme, sırasını beklemekte zorlanma | Başkalarına saldırganlık, ciddi kural ihlalleri, başkasının eşyasına bilerek zarar verme |
| Kurallarla ilişkisi | Davranışlar rahatsız edici olabilir, ancak tek başına yaşa uygun kuralları çiğneme sayılmaz | Hak ve kural ihlali tanımın merkezindedir |
| Süre ölçütü | En az 6 ay; bazı belirtiler 12 yaşından önce başlamış olmalı | Son 12 ayda tanımlanan davranışlardan en az üçü |
| Ortam | En az iki ortam (ev, okul gibi) | Evde, okulda ve akranlarla |
| Birlikte görülebilir mi? | Evet, ayrı durumlardır ve birlikte görülebilir | Evet, DEHB'ye eşlik edebilir |
Tablodaki bilgiler SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, NIMH, CDC, MSD Manual ve AAP kaynaklarından derlenmiştir (ayrıntılar Kaynaklar bölümündedir).
DEHB ve davranım bozukluğu ne sıklıkla birlikte görülür?
Birlikte görülme oldukça yaygındır. CDC, DEHB'li çocukların davranım bozukluğu dahil davranış bozukluğu tanısı alma olasılığının diğer çocuklardan daha yüksek olduğunu belirtir (CDC, 2026). AAP'ye göre ikisi ayrı durumlardır ve birbirinden bağımsız olarak da ortaya çıkabilir.
ABD'de 2022 yılında yapılan ulusal ebeveyn anketinde, DEHB'li 3-17 yaş çocukların %77,9'unda en az bir eşlik eden durum bildirildi (Danielson ve ark., 2024). En sık bildirilenler davranış veya davranım sorunları (%44,1) ve kaygı sorunlarıydı (%39,1). CDC de aynı veriyi "DEHB'li çocukların neredeyse yarısında davranış veya davranım sorunu" olarak özetler (CDC, 2026).
%44,1 oranını doğru okumak önemlidir. Bu rakam ebeveynlerin bildirdiği "davranış veya davranım sorunlarını" gösterir. Resmi davranım bozukluğu tanısından daha geniş bir gruptur, yani "DEHB'li çocukların %44'ünde davranım bozukluğu var" anlamına gelmez.
Tanı düzeyindeki oranlar farklı kaynaklarda farklıdır:
- AAP'ye göre DEHB'li çocukların yaklaşık üçte birinde karşıt gelme bozukluğu, dörtte birine kadarında davranım bozukluğu eşlik eder (AAP, 2025).
- Hakemli bir derlemeye göre karşıt gelme bozukluğu ya da davranım bozukluğu, DEHB vakalarının yarısından fazlasına eşlik edebilir (Connor ve ark., 2010). Aynı derlemeye göre birliktelik, birleşik tipte, dikkat eksikliğinin baskın olduğu tipe göre daha sıktır.
Oranlar çalışılan gruba göre değiştiği için tek bir sayı yerine aralık vermek daha doğrudur. Kaynaklara göre DEHB'li çocukların üçte biri ile yarıdan fazlası arasında karşıt gelme ya da davranım sorunları eşlik edebilir.
Karşıt gelme bozukluğu nasıl bir köprü rolü oynar?
Karşıt gelme bozukluğu, DEHB ile davranım bozukluğu arasında sık konuşulan bir ara durumdur. Türkçe kaynaklarda "karşıt olma karşı gelme bozukluğu" (KOKGB) adıyla geçer. AAP, bu gruptaki çocukların başkalarını bilerek kızdırabildiğini belirtir (AAP, 2025).
KOKGB'de büyüklerin isteklerine uymama ve karşı gelme gibi davranışlar görülür. Ancak davranım bozukluğundan farklı olarak başkalarının haklarına ya da yaşa uygun kurallara saldırı yoktur (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021). KOKGB'de tepki genellikle sözel düzeyde kalır, davranım bozukluğu ise çok daha şiddetli belirtilerle seyreder.
Araştırmacılar KOKGB'yi çoğu zaman davranım bozukluğunun gelişimsel öncülü olarak değerlendirir. Davranım bozukluğu gelişen çocukların önemli bir kısmında önce KOKGB ortaya çıkar (Frick ve Nigg, 2012). Yine de KOKGB olan çocukların büyük bir bölümünde davranım bozukluğu yoktur ve ileride de gelişmez.
DEHB, KOKGB'ye sıklıkla eşlik eder. Yine de DEHB'nin hareketlilik ve dürtüsellik belirtileri ile KOKGB'nin kendine özgü belirtileri birbirinden ayrılmalıdır (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021). Ayrıntılar için karşıt gelme bozukluğu yazımıza bakabilirsiniz.
Uzmanlar DEHB ile davranım bozukluğunu nasıl ayırt eder?
DEHB'yi tek başına gösteren bir test yoktur. Tanı birkaç adımdan oluşur ve benzer belirtilere yol açan diğer sorunların dışlanmasını içerir (CDC, 2026). Türkçe kaynağa göre tanı bir çocuk ve ergen psikiyatri uzmanı tarafından konmalıdır (SBÜ Hamidiye Tıp Fakültesi, 2021).
Aynı kaynak, klinisyenin tanı araçlarını şöyle sıralar:
- Aile ve çocukla yapılan görüşmeler
- Klinik gözlemler
- Fizik ve nörolojik muayene
- Davranışsal değerlendirme ölçekleri
- Okul ve öğretmenlerden alınan bilgiler
- Bilişsel testlerden elde edilen veriler
AAP'nin 2019 klinik rehberi, bilginin anne baba, öğretmen, diğer okul personeli ve ruh sağlığı uzmanlarından toplanmasını önerir. Belirtilerin ve işlev kaybının birden fazla temel ortamda belgelenmesini ister (AAP, 2019). Rehber ayrıca en azından karşıt gelme bozukluğu ve davranım bozukluğu gibi eşlik eden durumların taranmasını önerir.
Değerlendirme ölçekleri tanı için tek başına kullanılmamalıdır (MSD Manual, 2026). Connor ve arkadaşları da DEHB değerlendirmesinde karşıt gelme belirtilerinin, ebeveyn ve eğitimcilerin katkısıyla taranmasını önerir (Connor ve ark., 2010).
Dikkat testleri bu ayrımda ne kadar yardımcı olur?
Dikkat testleri dikkatle ilgili nesnel veri sağlayabilir, ancak tek başına tanı koymaz. MOXO bu testlerin bir örneğidir ve "sürekli performans testleri" (CPT) adlı grupta yer alır.
Ticari sürekli performans testlerini inceleyen 19 çalışmalık bir meta-analizde, testlerin klinik yararı çoğunlukla "zar zor kabul edilebilir" düzeyde bulundu (Arrondo ve ark., 2024). Yazarlara göre bu testler tek başına DEHB'yi ayırt etmede ancak sınırlı ile orta düzeyde başarılıdır. Bu nedenle yalnızca daha kapsamlı bir tanı sürecinin içinde kullanılmaları önerilir.
MOXO'ya özgü kanıtlar da vardır. 7-12 yaş arası 798 çocuğu kapsayan bir geçerlik çalışmasında MOXO, DEHB'li çocukları DEHB olmayan akranlarından tutarlı biçimde ayırt etti (Berger ve ark., 2017). Dürtüsellik göstergesi dışındaki tüm göstergelerin tanısal gücü orta ile mükemmel arasında bulundu.
Ancak o çalışma DEHB'li çocukları tipik gelişen çocuklarla karşılaştırdı, davranım bozukluğu olan çocuklarla değil. MOXO gibi bir test, davranım bozukluğunu teşhis etmek ya da dışlamak için tasarlanmamıştır. Testin yeri ve sınırları için MOXO dikkat testi yazımızı ve MOXO test sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Doğru ayrım neden önemlidir?
Ayrım, çocuğa uygun desteğin seçilmesine yardımcı olur. CDC, karşıt gelme ve davranım bozukluğunda tedaviye erken başlamanın önemli olduğunu vurgular (CDC, 2026). Tedavi çocuğa ve aileye uygun olduğunda en iyi sonucu verir; küçük çocuklarda en çok desteklenen yaklaşım ebeveynlere yönelik davranışsal eğitimdir.
CDC, bazı çocuklarda DEHB'nin uygun destek olmadan sürmesinin davranış sorunları gibi başka güçlüklere yol açabileceğini de belirtir (CDC, 2026). MSD Manual ise saldırganlığı, DEHB'de daha zorlu bir seyri öngören etkenler arasında sayar (MSD Manual, 2026). Seçenekleri müdahale yöntemleri yazımızda bulabilirsiniz; ilaçla ilgili tedavi kararı hekime aittir.
Sık sorulan sorular
Bir çocukta hem DEHB hem davranım bozukluğu olabilir mi?
Evet. AAP'ye göre DEHB, karşıt gelme bozukluğu ve davranım bozukluğu ayrı durumlardır ve birbirinden bağımsız olarak da birlikte de görülebilir (AAP, 2025). Aynı kaynak, DEHB'li çocukların dörtte birine kadarında davranım bozukluğu eşlik ettiğini belirtir.
Karşıt gelme bozukluğu olan her çocukta davranım bozukluğu gelişir mi?
Hayır. Karşıt gelme bozukluğu çoğu zaman davranım bozukluğunun öncülü olarak görülür. Ancak bu çocukların büyük bir bölümünde davranım bozukluğu yoktur ve ileride de gelişmez (Frick ve Nigg, 2012).
MOXO testi DEHB ile davranım bozukluğunu ayırt eder mi?
Hayır, bu amaçla tasarlanmamıştır. MOXO'nun büyük geçerlik çalışması DEHB'li çocukları tipik gelişen akranlarıyla karşılaştırmıştır (Berger ve ark., 2017). Sürekli performans testleri genel olarak yalnızca kapsamlı bir tanı sürecinin parçası olarak önerilir (Arrondo ve ark., 2024).
Sonuç
DEHB ile davranım bozukluğu dışarıdan benzer görünebilir, ancak kaynaklar onları davranışın türüyle ayırır. DEHB'de dikkat güçlüğü, hareketlilik ve dürtüsellik öne çıkar. Davranım bozukluğunda ise başkalarının haklarını ve yaşa uygun kuralları sürekli çiğneyen bir örüntü vardır.
İki durum sık birlikte görülebildiği için "ya biri ya öteki" düşüncesi yanıltıcı olabilir. Ayrım; aileden, okuldan ve klinik gözlemden gelen bilgilerin birlikte değerlendirildiği bir süreç gerektirir. Dikkat testleri bu sürecin yardımcı bir parçasıdır.
Çocuğunuzun davranışları konusunda endişeniz varsa, ilk adım olarak ücretsiz ön değerlendirme görüşmesi için bize ulaşabilirsiniz.
Yazı hakkında
Bu yazı Atasancak Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi editör ekibi tarafından hazırlanmış ve Klinik Psikolog Ersin Sancak tarafından incelenmiştir. Ersin Sancak, 2002'den beri İzmir'de hizmet veren merkezimizin kurum müdürüdür (DoktorTakvimi profili). Kurumumuz ve ekibimiz hakkında bilgiye Kurumsal sayfasından ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
- CDC. "About Attention-Deficit / Hyperactivity Disorder (ADHD)." 21 Ekim 2026. https://www.cdc.gov/adhd/about/index.html
- NIMH. "Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD)." Ağustos 2026. https://www.nimh.nih.gov/health/topics/attention-deficit-hyperactivity-disorder-adhd
- Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hamidiye Tıp Fakültesi (Galenos Yayınevi). "Öğrenci Ders Notları: Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı" (DEHB, Davranım Bozukluğu ve Karşıt Olma Karşı Gelme Bozukluğu bölümleri). 2021. https://sbu.edu.tr/FileFolder/Dosyalar/226a44f5/2023_9/cocuk-ve-ergen-ruh-sagligi-fe79a20f.pdf
- CDC. "About Behavior or Conduct Problems in Children." 15 Mayıs 2026. https://www.cdc.gov/children-mental-health/about/about-behavior-or-conduct-problems-in-children.html
- MSD Manual Professional (Elia J). "Conduct Disorder." Şubat 2026. https://www.msdmanuals.com/professional/pediatrics/mental-disorders-in-children-and-adolescents/conduct-disorder
- American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org). "Disruptive Behavior Disorders." 23 Aralık 2025. https://www.healthychildren.org/English/health-issues/conditions/emotional-problems/Pages/disruptive-behavior-disorders.aspx
- Frick PJ, Nigg JT. Annual Review of Clinical Psychology. "Current issues in the diagnosis of attention deficit hyperactivity disorder, oppositional defiant disorder, and conduct disorder." 2012. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4318653/
- CDC. "Other Concerns and Conditions with ADHD." 2 Haziran 2026. https://www.cdc.gov/adhd/other-topics/other-concerns-conditions.html
- Danielson ML, Claussen AH, Bitsko RH ve ark. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology. "ADHD Prevalence Among U.S. Children and Adolescents in 2022: Diagnosis, Severity, Co-Occurring Disorders, and Treatment." 2024. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11334226/
- CDC. "Data and Statistics on ADHD." 8 Temmuz 2026. https://www.cdc.gov/adhd/data/index.html
- Connor DF, Steeber J, McBurnett K. Journal of Developmental and Behavioral Pediatrics. "A review of attention-deficit/hyperactivity disorder complicated by symptoms of oppositional defiant disorder or conduct disorder." 2010. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20535081/
- CDC. "Diagnosing ADHD." 21 Ekim 2026. https://www.cdc.gov/adhd/diagnosis/index.html
- American Academy of Pediatrics (Wolraich ML ve ark.). "Key Action Statements, Clinical Practice Guideline for the Diagnosis, Evaluation, and Treatment of ADHD." 30 Eylül 2019. https://eqipp.aap.org/courses/adhd/mn/clinical-guide/popups/key-action-statements
- MSD Manual Professional (Sulkes SB). "Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD)." Ekim 2026. https://www.msdmanuals.com/professional/pediatrics/learning-and-developmental-disorders/attention-deficit-hyperactivity-disorder-adhd
- Arrondo G, Mulraney M, Cortese S ve ark. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry. "Systematic Review and Meta-Analysis: Clinical Utility of Continuous Performance Tests for the Identification of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder." 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37004919/
- Berger I, Slobodin O, Cassuto H. Archives of Clinical Neuropsychology. "Usefulness and Validity of Continuous Performance Tests in the Diagnosis of Attention-Deficit Hyperactivity Disorder Children." 2017. https://doi.org/10.1093/arclin/acw101
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.

