Bebeğiniz adını duyunca dönmüyor ya da el sallamıyor diye endişeleniyor olabilirsiniz. İlk 18 ay hızlı değişimlerle geçer ve her bebek her beceriye aynı gün ulaşmaz. Otizm spektrum bozukluğunun belirtileri genellikle yaşamın ilk iki yılında ortaya çıkar (NIMH, 2025).

Aşağıda ABD'nin halk sağlığı kurumu CDC, Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) ve T.C. Sağlık Bakanlığı kaynaklarına göre aylara ayrılmış bir izleme rehberi bulacaksınız. Yazı tanı koymaz. Amacı, gözlemlerinizi doktorunuzla konuşurken size yol göstermektir.

Kısaca

  • Otizm belirtileri genellikle ilk iki yılda görülür; tek bir eksik beceri tek başına tanı anlamına gelmez.
  • CDC'nin örnekleri: 9 ayda adına tepki vermeme, 12 ayda çok az el hareketi, 15 ayda ilgisini paylaşmama, 18 ayda bir şeyi göstermek için işaret etmeme.
  • Kardeş araştırmalarında farklar 6. ayda belirgin değildi; çoğu fark 12. aya kadar belirginleşti.
  • AAP, tüm çocuklara 18 ve 24. ay kontrollerinde otizm taraması önerir; olumlu çıkan tarama sonucu tanı değildir.
  • Beceri kaybı ya da başka bir endişe varsa CDC erken davranmayı ve doktorla konuşmayı önerir.

Bebeklerde otizm belirtileri ne zaman ortaya çıkar?

Belirtiler genellikle ilk iki yıl içinde fark edilir ve otizm tanısı çoğunlukla 2 yaşına kadar güvenilir biçimde konabilir (NIMH, 2025). İlk 18 ayda odak, gelişimi izlemek ve endişeleri doktorla paylaşmaktır.

Sosyal iletişim çok erken başlar. CDC'ye göre çoğu bebek 4 aya kadar ilginizi çekmek için kendiliğinden gülümser; buna sosyal gülümseme denir (CDC, 2026). Sonraki aylarda sırayla ses çıkarma, adına bakma, el sallama ve işaret etme gibi beceriler eklenir.

Araştırmalar, belirtilerin doğumda hazır bulunmak yerine zamanla belirginleştiğini düşündürüyor. Ayrıntıları aşağıdaki kardeş araştırmaları bölümünde bulabilirsiniz.

Aylara göre gelişim: 6-18 ayda neleri izleyebilirsiniz?

Aşağıdaki tablonun ikinci sütunu CDC'nin 6 ay (CDC, 2026), 9 ay (CDC, 2026), 12 ay (CDC, 2026), 15 ay (CDC, 2026) ve 18 ay (CDC, 2026) listelerinden alınmıştır. Üçüncü sütun ise CDC'nin otizmle ilişkili sosyal iletişim örneklerine (CDC, 2024), AAP'ye (AAP, 2025) ve Sağlık Bakanlığı rehberine (Sağlık Bakanlığı, 2022) dayanır.

Yaş Çoğu bebek bu yaşa kadar Doktorla konuşmak için işaretler
6 ay Güler; tanıdık kişileri tanır; sizinle sırayla ses çıkarır (karşılıklı ilk "sohbet") Babıldama (hece sesleriyle "konuşma") ya da karşılıklı gülümseme yok veya çok nadir (Sağlık Bakanlığı, 6-9. aylar)
9 ay Adı söylenince bakar; farklı yüz ifadeleri gösterir; "mamama", "bababa" gibi çeşitli sesler çıkarır; kucağa alınmak için kollarını kaldırır Adı söylenince tepki vermiyor (CDC; Sağlık Bakanlığı)
12 ay El çırpma (pat-a-cake) gibi oyunlar oynar; "bay bay" yapar; ebeveynine "anne", "baba" ya da kendine özgü bir adla seslenir Çok az el hareketi kullanıyor ya da hiç kullanmıyor, örneğin el sallamıyor (CDC)
15 ay Sevdiği bir nesneyi size gösterir; bir şey istemek ya da yardım almak için işaret eder; adı söylenen tanıdık bir nesneye bakar İlgisini başkalarıyla paylaşmıyor (CDC); işaret etmek yerine elinizden tutup sizi nesneye götürüyor olabilir (AAP)
18 ay İlginç bir şeyi size göstermek için işaret eder; sizinle birkaç sayfa kitaba bakar; "anne" ve "baba" dışında üç ya da daha fazla sözcük söylemeye çalışır İlginç bir şeyi göstermek için işaret etmiyor (CDC); işaret ettiğiniz eşyaya dönüp bakmıyor (Sağlık Bakanlığı, 12-18. aylar)

Tablodaki işaretlerin çoğu ortak dikkatle ilgilidir. Ortak dikkat, bebeğin bir şeye sizinle birlikte bakması ve ilgisini sizinle paylaşmasıdır. AAP'ye göre 12 aylık çocukların çoğu, ebeveynin işaret ettiği yöne hemen bakabilir (AAP, 2025).

Yaştan bağımsız bir işaret daha vardır: bebeğin önceden yaptığı bir beceriyi kaybetmesi. CDC, beceri kaybında da erken davranmayı önerir (CDC, 2026).

Tek bir eksik beceri neden tanı anlamına gelmez?

CDC listelerindeki beceriler, çocukların %75'i ya da daha fazlasının o yaşa kadar ulaşması beklenen becerilerdir (CDC, 2026). Dolayısıyla eksik bir beceri, izlemek ve doktora sormak için bir nedendir; tek başına tanı değildir.

CDC iki önemli uyarı da yapar. Otizmi olmayan bazı kişilerde de bu belirtilerden bazıları görülebilir. Otizmli çocuklarda ise örnek olarak verilen davranışların hepsi, hatta hiçbiri görülmeyebilir (CDC, 2024).

Ayrıca CDC, kendi gelişim listelerinin standart ve geçerliliği gösterilmiş gelişimsel tarama araçlarının yerini tutmadığını belirtir (CDC, 2026). Tablo bir başlangıç noktasıdır; gerekirse değerlendirme bir uzman tarafından yapılır.

Kardeş araştırmaları ilk aylar hakkında ne gösteriyor?

Bebeklikle ilgili bilgilerin önemli bir kısmı, otizmli ağabeyi ya da ablası olan bebeklerin doğumdan itibaren izlendiği araştırmalardan gelir. Bu çalışmalar araştırma bulgusudur; evde uygulanacak bir test değildir.

Belirtiler zamanla belirginleşiyor

Ozonoff ve arkadaşlarının 2010 çalışmasında sonradan otizm tanısı alan 25 bebek, düşük riskli 25 bebekle karşılaştırıldı (Ozonoff ve ark., 2010). Yüze bakma, paylaşılan gülümseme ve ses çıkarma 6. ayda iki grupta birbirine çok benziyordu. Ardından otizm tanısı alan grupta bu davranışlar azaldı.

Çoğu değişkende grup farkları 12. aya kadar anlamlı hale geldi; sosyal gülümsemedeki fark ise 18. aya kadar belirginleşti. Araştırmacılar, belirtilerin temel sosyal iletişim davranışlarının zamanla azalmasıyla ortaya çıktığı sonucuna vardı (Ozonoff ve ark., 2010).

Göz teması başta var olabiliyor

NIMH desteğiyle yapılan ve çoğunlukla bebek kardeşleri izleyen bir göz izleme çalışması benzer bir tablo gösterdi (NIMH, 2013). Sonradan otizm tanısı alan bebeklerde başkalarının gözlerine bakma, 2-6. aylar arasında başlayan sürekli bir düşüş gösterdi. Önemli nokta şudur: bu bebeklerde göz teması başlangıçta yok değildi.

Söz konusu bulgu özel cihazlarla ölçülmüş bir araştırma sonucudur. Ebeveynlerin evde göz temasını ölçerek sonuç çıkarması için bir yöntem değildir.

Ailede otizm varsa olasılık nedir?

AAP'nin 2024 duyurusuna göre, otizmli ağabeyi ya da ablası olan 1.605 bebeğin verileri incelendi. Küçük kardeşlerin %20,2'si, yani yaklaşık beşte biri, otizm tanısı aldı (AAP, 2024).

Söz konusu oran bir grup ortalamasıdır ve tek bir bebeğin geleceğini söylemez. Yine de ailenizde otizmli bir çocuk varsa, küçük kardeşin gelişim basamaklarını yakından izlemenizi ve endişelerinizi doktorla erken paylaşmanızı öneririz.

Sağlık Bakanlığı aile rehberi hangi işaretleri sayıyor?

T.C. Sağlık Bakanlığı'nın 2022 tarihli Otizm Spektrum Bozukluğu Aile Rehberi, yaşa göre uyarı işaretleri listeler (Sağlık Bakanlığı, 2022). Rehber, aileler için Türkçe hazırlanmış resmi bir kaynaktır.

Rehberde 6-9. aylar için sayılan işaretler şunlardır:

  • Babıldamanın olmaması ya da nadir olması
  • Karşılıklı gülümsemenin olmaması ya da nadir olması
  • Adı çağrılınca bakmama

12-18. aylar için rehber şu işaretleri sayar:

  • Adı çağrılınca dönüp bakmama
  • Gösterdiğiniz ya da işaret ettiğiniz bir eşyaya (örneğin oyuncağa) dönüp bakmama
  • İlgisini göstermek için işaret parmağını kullanmama

Rehber, 12-18. aylardaki bu işaretler görülürse "mutlaka Çocuk ve Ergen Psikiyatristine başvurun" der. Ayrıca 2 yaşından önce göz teması, gülümseme ya da ses çıkarma gibi becerilerde herhangi bir kayıp olmasını da başvuru nedeni olarak sayar (Sağlık Bakanlığı, 2022).

18 ay taraması nedir, M-CHAT ne işe yarar?

AAP, tüm çocukların 18 ve 24. ay sağlam çocuk kontrollerinde otizm açısından taranmasını önerir (AAP, 2025). Tarama, olası bir riski fark etmek için yapılan kısa bir ön değerlendirmedir; tanı koymaz.

NIMH de genel gelişimsel taramanın 9, 18 ve 24 ya da 30. ay kontrollerinde yapılmasını önerir. Otizme özgü tarama ise 18 ve 24. aylarda önerilir (NIMH, 2025).

M-CHAT nedir?

M-CHAT, ebeveynin doldurduğu bir soru listesidir. AAP'ye göre çocuk doktorlarının muayenehanelerinde en sık kullanılan otizm tarama aracıdır (AAP, 2025). Testin nasıl uygulandığını M-CHAT otizm tarama testi sayfamızda okuyabilirsiniz.

AAP, taramanın olumlu çıkmasının çocuğun otizm tanısı alacağı anlamına gelmediğini vurgular (AAP, 2025). Böyle bir durumda genellikle daha ayrıntılı bir değerlendirme önerilir.

Endişeniz varsa doktora neler sorabilirsiniz?

CDC'nin önerisi açıktır: çocuğunuz bir ya da daha fazla gelişim basamağını karşılamıyorsa, önceden kazandığı becerileri kaybettiyse ya da başka bir endişeniz varsa erken davranın (CDC, 2026). CDC, doktorla konuşmayı, endişeleri paylaşmayı ve gelişimsel tarama hakkında sormayı önerir.

Görüşmede sorabileceğiniz bazı sorular:

  1. Bebeğimin gelişimi yaşına uygun mu, önümüzdeki aylarda hangi becerileri izlemeliyim?
  2. Gelişimsel tarama yapılabilir mi? (CDC)
  3. 18 ay kontrolünde otizm taraması yapılacak mı? (AAP)
  4. Endişem sürerse çocuğumu daha ayrıntılı değerlendirebilecek bir uzmana yönlendirme alabilir miyim? (CDC)

Görüşmeden önce gözlemlerinizi kısa örneklerle not etmenizi öneririz. Örneğin bebeğin adına hangi durumlarda bakıp bakmadığını yazabilirsiniz.

Tanı süreci gerekirse çocuk ve ergen psikiyatristi gibi uzmanlarla yürür; tedavi kararı hekime aittir. Değerlendirme sonrasında destek planlanırsa Bornova erken müdahale birimimiz hakkında bilgi alabilirsiniz. Erken desteğin neden önemsendiğini otizmde erken müdahale yazımızda anlattık.

18 aydan sonraki dönemi merak ediyorsanız 2 yaşında otizm belirtileri yazımıza göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

6 aylık bebekte otizm anlaşılır mı?

Otizm tanısı genellikle 2 yaşına kadar güvenilir biçimde konabilir (NIMH, 2025). Kardeş araştırmasında sosyal davranışlar 6. ayda iki grupta çok benzerdi (Ozonoff ve ark., 2010). Yine de Sağlık Bakanlığı rehberi 6-9. aylar için uyarı işaretleri sayar. Bu işaretleri görürseniz doktorunuzla konuşabilirsiniz.

M-CHAT sonucu riskli çıkarsa çocuğum otizmli mi demektir?

Hayır. AAP'ye göre olumlu bir tarama sonucu, çocuğun otizm tanısı alacağı anlamına gelmez (AAP, 2025). Böyle bir sonuçta genellikle daha ayrıntılı bir değerlendirme önerilir.

Bebeğim önceden yaptığı bir şeyi artık yapmıyorsa ne yapmalıyım?

CDC, kazanılmış becerilerin kaybını erken davranma nedenleri arasında sayar (CDC, 2026). Sağlık Bakanlığı rehberi de 2 yaşından önce göz teması, gülümseme ya da ses çıkarmada kaybı başvuru nedeni olarak belirtir (Sağlık Bakanlığı, 2022). Beklemeden çocuğunuzun doktoruyla konuşun.

Sonuç

İlk 18 ayda izlenecek en önemli konular sosyal iletişimle ilgilidir: adına bakma, el hareketleri, ilgisini paylaşma ve bir şeyi göstermek için işaret etme. Tek bir eksik beceri tanı değildir; listeler, çocukların çoğunun ulaştığı becerileri gösterir.

Endişeniz, bir beceri kaybı ya da ailede otizm öyküsü varsa gözlemlerinizi doktorunuzla paylaşın ve tarama hakkında sorun. Merkezimiz tanı koymaz; tanı ve tedavi kararı hekime aittir.

Değerlendirme sonrasında sonraki adımları birlikte konuşmak isterseniz ücretsiz ön değerlendirme için bizimle görüşebilirsiniz.

Yazı hakkında

Bu yazı Atasancak Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi editör ekibi tarafından hazırlanmış ve Klinik Psikolog Ersin Sancak tarafından incelenmiştir. Ersin Sancak, 2002'den beri İzmir'de hizmet veren merkezimizin kurum müdürüdür (DoktorTakvimi profili). Kurumumuz ve ekibimiz hakkında bilgiye Kurumsal sayfasından ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar

  1. CDC. "Important Milestones: Your Baby By Four Months." 2026. https://www.cdc.gov/ncbddd/actearly/milestones/milestones-4mo.html
  2. CDC. "Important Milestones: Your Baby By Six Months." 2026. https://www.cdc.gov/ncbddd/actearly/milestones/milestones-6mo.html
  3. CDC. "Important Milestones: Your Baby By Nine Months." 2026. https://www.cdc.gov/ncbddd/actearly/milestones/milestones-9mo.html
  4. CDC. "Important Milestones: Your Baby By One Year." 2026. https://www.cdc.gov/ncbddd/actearly/milestones/milestones-1yr.html
  5. CDC. "Milestones In Action: By 15 Months." 2026. https://www.cdc.gov/act-early/milestones-in-action/15-months.html
  6. CDC. "Important Milestones: Your Child By Eighteen Months." 2026. https://www.cdc.gov/ncbddd/actearly/milestones/milestones-18mo.html
  7. CDC. "Signs and Symptoms of Autism Spectrum Disorder." 2024. https://www.cdc.gov/autism/signs-symptoms/index.html
  8. CDC. "About Learn the Signs. Act Early." 2026. https://www.cdc.gov/act-early/about/index.html
  9. American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org). "How Doctors Screen for Autism." 2025. https://www.healthychildren.org/English/health-issues/conditions/Autism/Pages/How-Doctors-Screen-for-Autism.aspx
  10. American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org). "Early Signs of Autism Spectrum Disorders." 2025. https://healthychildren.org/English/health-issues/conditions/Autism/Pages/Early-Signs-of-Autism-Spectrum-Disorders.aspx
  11. American Academy of Pediatrics. "Autism runs in families: 1 in 5 children with older siblings with autism will be autistic." 2024. https://www.aap.org/en/news-room/news-releases/pediatrics2/2024/autism-runs-in-families-1-in-5-children-with-older-siblings-with-autism-will-be-autistic
  12. NIMH (NIH). "Autism Spectrum Disorder." 2025. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/autism-spectrum-disorder
  13. NIMH (NIH). "Earliest Marker for Autism Found in Young Infants." 2013. https://www.nimh.nih.gov/news/science-updates/2013/earliest-marker-for-autism-found-in-young-infants
  14. Ozonoff S. ve ark., Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry. "A Prospective Study of the Emergence of Early Behavioral Signs of Autism." 2010. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2923050/
  15. T.C. Sağlık Bakanlığı, Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. "Otizm Spektrum Bozukluğu Aile Rehberi." Haziran 2022. https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/43594/0/osb-aile-rehberi-2022pdf.pdf

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.